〜てしまう

Thể て của động từ + しまう (dạng rút gọn trong văn nói: thể て + ちゃう, thể で + じゃう)

• 電車の中で財布を落としてしまった。

  でんしゃのなかでさいふをおとしてしまった。

  Tôi đã lỡ đánh rơi ví trên tàu điện.

• このレポートを今日中に書いてしまいます。

  このレポートをきょうじゅうにかいてしまいます。

  Tôi sẽ viết xong bản báo cáo này trong hôm nay.

• 大事な用事を忘れてしまわないように、メモしておきます。

  だいじなようじをわすれてしまわないように、メモしておきます。

  Tôi sẽ ghi chú lại để không lỡ quên mất việc quan trọng.

• え、もう食べてしまったの？

  え、もうたべてしまったの？

  Hả, cậu đã ăn hết mất rồi à?

• 全部終わってしまいましたか。

  ぜんぶおわってしまいましたか。

  Mọi thứ đã xong hết cả rồi ạ?

• うっかり秘密を言っちゃった。

  うっかりひみつをいっちゃった。

  Tôi lỡ miệng nói ra bí mật mất rồi.

• 気をつけないと、また同じ失敗をしてしまいますよ。

  きをつけないと、またおなじしっぱいをしてしまいますよ。

  Nếu không cẩn thận thì cậu sẽ lại lỡ mắc phải sai lầm giống vậy đấy.

• Cho rằng てしまう luôn mang nghĩa tiêu cực hoặc tiếc nuối — dù rất thường mang sắc thái tiếc nuối, nó cũng có thể chỉ đơn thuần nhấn mạnh một hành động đã hoàn thành xong hẳn mà không có cảm xúc tiêu cực, ví dụ 宿題は全部やってしまいました có thể mang nghĩa 'Tôi đã làm xong hết bài tập rồi' với cảm giác nhẹ nhõm; cần xét sắc thái theo ngữ cảnh, không nên mặc định.
• Nhầm lẫn động từ độc lập しまう ('cất đi / cất giữ') với trợ động từ 〜てしまう gắn sau thể て của động từ khác — đây là hai cách dùng khác nhau; trợ động từ phải gắn vào thể て của động từ chính diễn tả hành động (ví dụ 財布を落としてしまった), không đứng riêng như thể しまう là hành động chính được mô tả.
• Quên rằng dạng rút gọn thân mật tuân theo quy tắc âm của thể て/で: động từ có thể て kết thúc bằng で thì dùng じゃう, không dùng ちゃう, nên 飲んでしまう trở thành 飲んじゃう (không phải 飲んちゃう); động từ có thể て kết thúc bằng て thì lại dùng ちゃう, nên 走ってしまう trở thành 走っちゃう (không phải 走っじゃう).

〜ておく (làm trước / để sẵn cho việc sau này)

ておく diễn tả việc làm gì đó trước, để chuẩn bị cho tương lai, mang sắc thái có mục đích, hướng về phía trước: 旅行の前に荷物を準備しておきます (Tôi sẽ chuẩn bị hành lý trước khi đi du lịch). てしまう diễn tả một hành động đã hoàn thành xong hẳn, thường về việc đã xảy ra rồi, mang sắc thái tiếc nuối hoặc kết quả ngoài ý muốn: 準備しないで、旅行に行ってしまいました (Tôi đã đi du lịch mà không chuẩn bị gì, và tôi thấy tiếc) — trọng tâm là kết quả đã hoàn thành, thường không mong muốn, chứ không phải việc chuẩn bị trước.

thân động từ (bỏ ます) + 終わる (làm xong ~)

動詞の連用形+終わる (ví dụ: 食べ終わる 'ăn xong', 書き終わる 'viết xong') chỉ đơn thuần nói rằng một hành động đang diễn ra đã đạt đến điểm hoàn thành về mặt vật lý hoặc thời gian, không mang sắc thái cảm xúc nào: レポートを書き終わりました (Tôi đã viết xong bản báo cáo) chỉ là một sự thật trung tính. てしまう cũng đánh dấu sự hoàn thành, nhưng thường thêm sắc thái tiếc nuối, ngạc nhiên hoặc kết quả ngoài ý muốn/không kiểm soát được (cảm xúc cụ thể tùy ngữ cảnh, cũng có thể trung tính hoặc nhẹ nhõm), và khác với 終わる, nó có thể gắn vào cả những động từ tức thời, chỉ diễn ra trong một khoảnh khắc: 財布を落としてしまった (Tôi đã lỡ đánh rơi ví, thật đáng tiếc) là câu tự nhiên, nhưng 財布を落とし終わった lại không tự nhiên vì 落とす ('làm rơi') không có khoảng thời gian diễn ra để mà 'xong'. So sánh 宿題をやり終わった (Tôi đã làm xong bài tập — sự thật trung tính) với 宿題をやってしまった (Tôi đã làm xong hết bài tập rồi — tùy ngữ cảnh, có thể mang sắc thái nhẹ nhõm vì cuối cùng cũng xong, hoặc thoáng chút cam chịu/ngạc nhiên).

Phần ngữ pháp N4 thường kiểm tra てしまう bằng cách yêu cầu phân biệt với thì quá khứ thông thường hoặc với ておく trong các câu ngụ ý tiếc nuối, ngạc nhiên hoặc kết quả ngoài ý muốn/không kiểm soát được; phần nghe cũng hay dùng dạng rút gọn thân mật ちゃう/じゃう trong hội thoại tự nhiên, nên cần nhận ra nhanh các dạng này.